ఎవరినైనా ఎంతో ప్రేమిస్తున్నామనుకుంటాం. వారి మంచికోసమే చెబుతున్నామని నమ్ముతాం. కానీ ఒకరోజు వాళ్లు మనకు నచ్చని నిర్ణయం తీసుకుంటే, ఆ నిర్ణయాన్ని గౌరవించడం మనకు ఎంత కష్టమో అప్పుడే తెలుస్తుంది. ప్రేమ పేరుతో మనం వాళ్లకు అండగా నిలుస్తున్నామా, లేక మన అభిప్రాయాల పరిధిలోనే వాళ్లను ఉంచాలనుకుంటున్నామా అన్న సందేహం మొదలవుతుంది. అలాంటి సందేహాలను మన ముందుంచే పుస్తకం ఖలీల్ జిబ్రాన్‌ రాసిన ‘ది ప్రాఫెట్’.
ఈ పుస్తకానికి ఒక చిన్న కథా నేపథ్యం ఉంది. అల్ముస్తఫా అనే వ్యక్తి ఓర్ఫలీస్‌ నగరంలో 12 సంవత్సరాలు గడుపుతాడు. తన స్వస్థలానికి తీసుకెళ్లే ఓడ వచ్చినప్పుడు, అతను ఆ నగరాన్ని విడిచి వెళ్లడానికి సిద్ధపడతాడు. అతన్ని అభిమానించే ప్రజలు వీడ్కోలు చెప్పడానికి చేరుకుంటారు. అల్‌మిత్రా అనే మహిళ జీవితంలో ముఖ్యమైన విషయాల గురించి మాట్లాడమని కోరుతుంది. ఆ తర్వాత ప్రేమ, వివాహం, పిల్లలు, పని, సంతోషం, దుఃఖం, స్నేహం, స్వేచ్ఛ, మరణం వంటి ఎన్నో అంశాలపై ప్రశ్నలు వస్తాయి. అల్ముస్తఫా ఇచ్చే సమాధానాలే ఈ రచనకు ప్రాణం.
1923లో వెలువడిన ‘ది ప్రాఫెట్’లో 26 కవితాత్మక గద్యభాగాలున్నాయి. వాటిని వరుసగా చదవొచ్చు; మనసుకు దగ్గరైన ఒక అంశాన్ని ఎంచుకుని విడిగా చదవొచ్చు. పుస్తకాన్ని ప్రత్యేకంగా నిలబెట్టేది చెప్పిన విషయాల కొత్తదనం మాత్రమే కాదు. మనకు బాగా తెలిసిన విషయాల్లోనే మనం ఇప్పటివరకు గమనించని కోణాలను చూపించడం.
జిబ్రాన్‌ మాటల్లో ఒక విచిత్రమైన సాన్నిహిత్యం ఉంటుంది. మన ఎదుట కూర్చుని ఆయన ఉపన్యాసం ఇస్తున్నట్టు అనిపించదు. మనం ఎప్పటినుంచో అనుకుంటూ, స్పష్టంగా చెప్పుకోలేని విషయాలకు ఆయన మాటలు దొరికినట్టుంటుంది. అయితే ఆయన ప్రతిపాదించే భావాలన్నీ అంగీకరించాల్సిన నియమాలు కావు. కొన్ని మనల్ని ఓదారుస్తాయి. మరికొన్ని ఇబ్బంది పెడతాయి. ఇంకొన్నింటితో విభేదించాలని కూడా అనిపించవచ్చు. ఒక మంచి పుస్తకంతో మనకు ఏర్పడే నిజమైన అనుబంధం అలాంటిదే.
ప్రేమ గురించి ఆలోచించినప్పుడు మనకు సాధారణంగా గుర్తొచ్చేది దగ్గరితనం. ఇష్టమైన వ్యక్తి మనతో ఎక్కువసేపు ఉండాలి, మన మాట వినాలి, మనసులోని మాట చెప్పకుండానే అర్థం చేసుకోవాలి అనుకుంటాం. ఆ కోరికల్లో తప్పేమీ లేదు. చిక్కంతా వాటినే ప్రేమకు కొలమానంగా మార్చినప్పుడు మొదలవుతుంది. ఎదుటివాడు తనకంటూ ఒక అభిప్రాయం చెప్పినా, మనకన్నా భిన్నమైన దారిని ఎంచుకున్నా, అది మన మీద ప్రేమ తగ్గినందుకేనని అనుమానిస్తాం.
ఒక మనిషి మనకు దగ్గర కావడం వల్ల అతని వ్యక్తిత్వం మన సొత్తు అయిపోదు. ప్రేమించడమంటే అతనిలో మనకు నచ్చిన లక్షణాలను మాత్రమే ఆదరించడం కాదు; మనకు అంతగా నచ్చని అతని స్వతంత్రతను కూడా అంగీకరించడం. ఇది చెప్పడానికి తేలికే. ఆచరించాల్సి వచ్చినప్పుడే ప్రేమలో ఎంత ఉదారత ఉందో తెలుస్తుంది.
అయితే జిబ్రాన్‌ దృష్టిలో ప్రేమ అంటే సౌకర్యవంతమైన ఒప్పందం కూడా కాదు. ప్రేమ మనలో దాగి ఉన్న భయాలనూ, స్వార్థాన్నీ బయటపెట్టగలదు. మనల్ని మార్చగలదు. కొన్నిసార్లు బాధించగలదు. ప్రేమలోని ఆనందాన్ని మాత్రమే కోరుకుని, దాని వల్ల కలిగే ఆత్మపరిశీలనను తప్పించుకోవాలనుకుంటే మనకు మిగిలేది ప్రేమలోని ఒక భాగమే. ఎదుటివారిని అర్థం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తున్నప్పుడు మనల్ని మనం తెలుసుకోవాల్సి రావడం ప్రేమలోని అత్యంత కష్టమైన అనుభవాల్లో ఒకటి.
వివాహం దగ్గరకు వచ్చేసరికి ఈ ప్రశ్న మరింత ముఖ్యమవుతుంది. కలిసి జీవించే ఇద్దరు మనుషులు ఒకరికొకరు తోడుగా ఉండాలి. బాధ్యతలు పంచుకోవాలి. అవసరమైనప్పుడు ఒకరి కోసం మరొకరు నిలబడాలి. కానీ అలా ఉండాలంటే ఇద్దరికీ ఒకే అభిరుచులు, ఒకే ఆలోచనలు, ఒకే కలలు ఉండాలా?
ఒకే ఇంట్లో ఉంటూ వేర్వేరు విషయాలపై ఆసక్తి చూపించవచ్చు. ఒకరు మాట్లాడాలనుకున్న సమయంలో మరొకరికి కాసేపు మౌనంగా ఉండాలని అనిపించవచ్చు. అలాంటి చిన్న తేడాలను నిరాదరణగా భావించడం మొదలైతే, అనుబంధం నెమ్మదిగా ఒత్తిడిగా మారుతుంది. ఎదుటివారి మౌనాన్ని భరించగలగడం, వారి అభిప్రాయంతో ఏకీభవించకపోయినా గౌరవించగలగడం కలిసి జీవించడంలో నేర్చుకోవాల్సిన కళ.
భార్యాభర్తలు ఒకరి జీవితంలో మరొకరు ముఖ్యమైన స్థానం సంపాదించుకోవాలి. ఆ స్థానమే మొత్తం జీవితాన్ని ఆక్రమించాల్సిన అవసరం లేదు. ఇద్దరూ తమదైన వ్యక్తిత్వాన్ని నిలుపుకొంటూ ఒకరినొకరు ఎంచుకోవడంలోనే బంధానికి అందం ఉంటుంది. దగ్గరగా ఉండటం వల్ల స్వేచ్ఛ పోకూడదు; స్వేచ్ఛ ఉన్నందువల్ల దగ్గరితనం తగ్గిపోవాల్సిన పనిలేదు.
అయితే వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ పేరుతో ఒకరిపై పడాల్సిన బాధ్యతనంతా మరొకరికి వదిలేయడమూ సరైంది కాదు. ఇంటిని నడిపించే పనులు, అనారోగ్యంలో అవసరమైన తోడు, డబ్బు విషయంలో నిజాయితీ ... ఇవన్నీ అనుబంధంలో భాగాలే. ఒకరిని ఒకరు గౌరవించడం అంటే వాళ్లకు తమదైన చోటు ఇవ్వడంతోపాటు, ఇద్దరికీ సంబంధించిన బాధ్యతల నుంచి తప్పించుకోకపోవడం కూడా.
పిల్లల విషయానికి వస్తే మన ప్రేమలోని మరో విరుద్ధత కనిపిస్తుంది. వాళ్లు బాగుండాలని కోరుకోవడం ప్రతి తల్లిదండ్రికీ సహజం. మనం పడిన కష్టాలు వాళ్లకు రాకూడదనుకుంటాం. మనకు అందని అవకాశాలు వాళ్లకు అందాలని ఆశపడతాం. ఆ ఆశ వెనుక ఆప్యాయతతోపాటు ఆందోళన కూడా ఉంటుంది. కానీ ఒక దశలో ఆ ఆందోళనే వాళ్ల నిర్ణయాలపై మన హక్కుగా మారుతుంది.
వాళ్లు మనం కోరుకున్న చదువు చదవకపోతే, మనకు నచ్చిన ఉద్యోగాన్ని ఎంచుకోకపోతే, మనం ఊహించిన విధంగా జీవించకపోతే బాధపడతాం. వాళ్లు తప్పుచేస్తున్నారేమోనని భయపడతాం. ఆ భయం నిజమైనదే కావచ్చు. అయినా మనం ఆశించిన జీవితమూ వాళ్లకు సరిపోయే జీవితమూ ఒకటే కావాల్సిన అవసరం లేదు.
పిల్లలను పెంచడాన్ని ఒక విత్తనాన్ని చూసుకోవడంతో పోల్చవచ్చు. నేలను సిద్ధం చేస్తాం. నీళ్లు పోస్తాం. వేడి నుంచి, చీడపీడల నుంచి కాపాడుతాం. కానీ మొక్క ఎదుగుతున్న కొద్దీ దాని కొమ్మలన్నీ మనం కోరుకున్న దిశలోనే పెరగాలని పట్టుబడితే అది ఎదుగుదల కాదు, ఆకృతిని బలవంతంగా మార్చడం అవుతుంది. పిల్లలకూ అంతే. వాళ్లు ఆలోచించడం, పొరబడటం, నేర్చుకోవడం, అవసరమైతే మనతో విభేదించడం ... ఇవన్నీ ఎదుగుదలలో భాగాలే.
ఇలా చెప్పడం వల్ల తల్లిదండ్రుల బాధ్యత తగ్గిపోదు. ప్రమాదాన్ని గుర్తించలేని వయసులో పిల్లలను కాపాడాల్సిందే. తప్పు నిర్ణయం వల్ల నష్టం వస్తుందని తెలిసినప్పుడు ఆ సంగతి చెప్పాల్సిందే. కానీ కాపాడటానికీ అదుపులో పెట్టుకోవడానికీ తేడా ఉంది. కారణం చెప్పి అర్థమయ్యేలా చేయడం ఒక పద్ధతి; మన మాటే చివరి మాట కావాలని పట్టుబట్టడం మరొకటి. పిల్లలకు మన అండ ఎంత అవసరమో, క్రమంగా తమ కాళ్లపై తాము నిలబడే అవకాశం కూడా అంతే అవసరం.
వాళ్లకు మన అనుభవం అవసరం; వాళ్ల తరఫున మనమే జీవించడం కాదు. మన కలలు నెరవేర్చలేదన్న బాధను వాళ్ల భుజాలపై పెట్టకుండా ఉండటం కూడా తల్లిదండ్రుల ప్రేమే. పిల్లలు జీవితంలో ఎంత ఎత్తుకు ఎదిగారన్నదానితోపాటు, తమ జీవితాన్ని తమదిగా భావించే ధైర్యం వాళ్లకు ఉందా అని కూడా మనం అడగాలి.
స్నేహం గురించి జిబ్రాన్‌ చెప్పే మాటలు కూడా మన సంబంధాలను మరోసారి చూసుకునేలా చేస్తాయి. స్నేహితుడంటే మన అవసరానికి అందుబాటులో ఉండే వ్యక్తి మాత్రమే కాదు. మన సంతోషాన్ని చూసి ఆనందించగలిగినవాడు, మన బాధను చూసి తొందరపడి తీర్పు చెప్పనివాడు, మనం పొరబడితే అది చెప్పగలిగినవాడు. అతని దగ్గర మనకు ప్రతిసారీ ఒక పాత్ర పోషించాల్సిన అవసరం ఉండదు.
అయితే స్నేహాన్ని నిరంతరం పరీక్షించే అలవాటు కూడా మనకు ఉంటుంది. ఫోన్‌ చేసిన వెంటనే ఎత్తలేదనో, మనకోసం సమయం కేటాయించలేదనో అనుబంధాన్నే అనుమానిస్తాం. జీవితంలో ఎవరి బాధ్యతలు వాళ్లకుంటాయి. ఆ దూరాన్ని అర్థం చేసుకోగలిగితేనే స్నేహంలో వెసులుబాటు మిగులుతుంది. దగ్గరగా లేని రోజుల్లోనూ ఒకరి పట్ల మరొకరికి ఉన్న ఆప్యాయత చెరిగిపోకపోవడం స్నేహానికి ప్రత్యేకమైన బలం.
ఇక సంతోషం, దుఃఖం. సంతోషాన్ని నిలుపుకోవడానికి మనిషి ఎంతగా ప్రయత్నిస్తాడో, బాధ నుంచి తప్పించుకోవడానికి అంతకన్నా ఎక్కువగా ప్రయత్నిస్తాడు. కొన్ని సందర్భాల్లో మనసు బాగోలేదని చెప్పడానికి కూడా ఇష్టపడడు. కన్నీళ్లు కనిపిస్తే బలహీనంగా భావిస్తారేమోనన్న భయం. ఎప్పుడూ సంతోషంగా కనిపించాలన్న ఒత్తిడి. ఇవి బాధను తగ్గించకపోగా, దానితో ఒంటరిగా పోరాడేలా చేస్తాయి.
జిబ్రాన్‌ ఆనందాన్నీ దుఃఖాన్నీ ఒకదానికొకటి పూర్తిగా సంబంధం లేని అనుభవాలుగా చూడరు. మనం ఎంతో ప్రేమించిన మనిషిని కోల్పోయినప్పుడు కలిగే బాధలో, ఆ మనిషితో పంచుకున్న ఆనందాల జ్ఞాపకమూ ఉంటుంది. ఎంతో ఆశపడి సాధించలేకపోయిన దాని గురించి బాధపడటం వెనుక, దానిపై మనకున్న మక్కువ ఉంటుంది. మనసుకు విలువైనదేదో తాకిన చోటే కొన్నిసార్లు గాయం కూడా ఏర్పడుతుంది.
అంతమాత్రాన ప్రతి బాధలోనూ గొప్ప పాఠం ఉంటుందని చెప్పలేం. కొన్ని నష్టాలు అన్యాయమైనవి. కొన్ని గాయాలకు ఓదార్పు దొరకదు. వాటికి అర్థం వెతకమని బాధపడుతున్నవారిని ఒత్తిడి చేయడం మరింత బాధ కలిగించవచ్చు. అయినా దుఃఖాన్ని అనుభవించిన మనిషికి ఇతరుల బాధ పట్ల కొత్త సున్నితత్వం రావచ్చు. తాను సంతోషంగా ఉన్నప్పుడు ఆ క్షణాన్ని నిర్లక్ష్యం చేయకుండా ఆస్వాదించడం అలవడవచ్చు. ఇది బాధకు ఇచ్చే సమర్థన కాదు; బాధ తర్వాత కూడా జీవితం మిగిలి ఉంటుందన్న అవగాహన.
పని గురించిన భాగం చదివినప్పుడు ఈ పుస్తకాన్ని నేటి జీవితంతో కలిపి చూడాలనిపిస్తుంది. రోజులో ఎక్కువ సమయం పని చేస్తాం. అవసరాలకు డబ్బు సంపాదిస్తాం. కుటుంబాన్ని నడుపుతాం. మన నైపుణ్యాన్ని ఉపయోగిస్తాం. పని ఒక్కోసారి మనకు గుర్తింపునూ సంతృప్తినీ ఇస్తుంది. ఒక పని చిన్నదా పెద్దదా అనే దానికన్నా, అది ఎవరికైనా ఎంత ఉపయోగపడుతుందన్నదీ, దాన్ని ఎంత శ్రద్ధగా చేస్తున్నామన్నదీ ముఖ్యం.
కానీ ఇక్కడ మన కాలానికి సంబంధించిన మరో ప్రశ్న ఉంది. పని ఎంత ముఖ్యమైనదైనా, మనిషి విలువను అతని జీతంతోనో, హోదాతోనో, రోజంతా ఎంత పని చేశాడన్న లెక్కతోనో కొలవచ్చా? సాధించిన విజయాలను చూసి మనల్ని మనం అభినందించుకోవచ్చు. అయితే వాటి వెనుక పరుగెత్తుతూ ఇంట్లోని మనుషులతో గడపాల్సిన సమయాన్ని, మనకు నచ్చిన చిన్న ఆనందాలను, విశ్రాంతిని పూర్తిగా కోల్పోతే ఆ విజయానికి చెల్లించిన మూల్యం ఎంత? జిబ్రాన్‌ పని గురించి చెప్పిన మాటల నుంచి నేటి పాఠకుడిగా నేను వేసుకునే ప్రశ్న ఇది. పని జీవితానికి అర్థాన్ని ఇవ్వగలదు; జీవితమంతటికీ పనినే అర్థంగా పెట్టుకోవాల్సిన అవసరం లేదు.
అందరికీ పని గంటలు తగ్గించుకునే వీలు ఉండదన్న నిజాన్నీ గుర్తుంచుకోవాలి. రేపటి అవసరాలు తీర్చుకోవడానికి ఇవాళ తప్పనిసరిగా ఎక్కువసేపు కష్టపడాల్సినవాళ్లున్నారు. అలాంటి జీవితాల ముందు పని–విశ్రాంతి సమతుల్యం గురించి చెప్పడం ఒక్కటే చాలదు. కష్టానికి గౌరవం, న్యాయమైన ప్రతిఫలం, మనిషిగా జీవించేందుకు అవకాశం ... ఇవీ అవసరమే. పుస్తకంలోని భావాన్ని మన కాలంలోకి తీసుకురావడం అంటే ఇలాంటి వాస్తవాలనూ దృష్టిలో ఉంచుకోవడం.
స్వేచ్ఛపై ఆయన ఆలోచనలు మరింత లోపలికి తీసుకెళ్తాయి. మనల్ని ఎవరు నియంత్రిస్తున్నారో చెప్పడం సులభం. కుటుంబం, సమాజం, పరిస్థితులు, బాధ్యతలు ... ఏవో అడ్డంకులు కనిపిస్తూనే ఉంటాయి. కానీ ఎవ్వరూ వద్దనకపోయినా కొన్ని పనులు చేయడానికి మనం ఎందుకు వెనుకాడతాం? మనకు నచ్చిన అభిప్రాయాన్ని చెప్పడానికి ఎందుకు భయపడతాం? ఇతరులు ఏమనుకుంటారన్న ఊహే కొన్నిసార్లు నిజమైన ఆంక్షకన్నా బలంగా పనిచేస్తుంది.
ఏళ్ల తరబడి ఒక నమ్మకంతో జీవించిన తర్వాత అది తప్పని తెలిసినా మార్చుకోవడం కష్టం. ఒక అభిప్రాయం మారితే మన విలువ తగ్గిపోతుందేమోనని అనిపిస్తుంది. అందుకే స్వేచ్ఛ అంటే కేవలం అడ్డంకులు లేకపోవడం కాదు. మన ఆలోచనలను మనమే ప్రశ్నించుకోగలగడం, అవసరమైనప్పుడు తప్పు ఒప్పుకోవడం, ఇతరులు మనలా ఉండాల్సిన అవసరం లేదని అంగీకరించడం కూడా.
ఈ భావాలన్నీ 100 సంవత్సరాలకు పైగా క్రితం వెలువడిన పుస్తకం నుంచి మన ముందుకు వస్తున్నాయి. అప్పటికీ ఇప్పటికీ జీవితం ఎంతో మారింది. మాట్లాడుకోవడానికి, కలుసుకోవడానికి, పని చేయడానికి కొత్త మార్గాలు వచ్చాయి. ఒక మనిషి గురించి తెలుసుకోవడానికి గంటలు పట్టాల్సిన పనిలేదు. కానీ అతన్ని నిజంగా అర్థం చేసుకోవడం ఇప్పటికీ అంత సులభం కాలేదు. దగ్గరగా ఉండాలన్న కోరిక, దూరమైపోతారన్న భయం, పిల్లల భవిష్యత్తుపై ఆందోళన, ఇతరుల కళ్లలో మన విలువ ఏమిటన్న సందేహం ... ఇవన్నీ మనిషిని ఇంకా వెంటాడుతూనే ఉన్నాయి.
‘ది ప్రాఫెట్’ చదువుతున్నప్పుడు అందులోని ప్రతి భావాన్నీ జీవితానికి తుది సత్యంగా తీసుకోవాల్సిన పనిలేదు. కొన్ని సందర్భాల్లో జిబ్రాన్‌ మాటలు మనకు సరిపోవచ్చు; మరికొన్నింటికి మన అనుభవమే వేరే సమాధానం చెప్పవచ్చు. ఆయన చెప్పిన దానిని అలాగే నమ్మడం కంటే, ఆ మాట వల్ల మనలో కలిగిన ప్రశ్నను నిజాయితీగా ఎదుర్కోవడమే విలువైన పఠనం.
ఎందుకంటే పుస్తకంలోని ప్రేమ గురించి చదివిన మనం ఇంట్లో మనకు దగ్గరైనవారితో ఎలా ప్రవర్తిస్తున్నాం? పిల్లల స్వేచ్ఛ గురించి చదివిన తర్వాత వాళ్లు మనకన్నా భిన్నమైన నిర్ణయం తీసుకుంటే ఎలా స్పందిస్తున్నాం? దుఃఖం గురించి చదివిన మనం, బాధలో ఉన్న మనిషికి వెంటనే సలహా ఇవ్వకుండా కాసేపు తోడుగా కూర్చోగలుగుతున్నామా? పుస్తకానికి బయట మనం చేసే చిన్న పనుల్లోనే ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానాలు కనిపిస్తాయి.
ఒక పుస్తకం చదివిన వెంటనే మనిషి మారిపోడు. మారాలని అనుకున్నా పాత అలవాట్లు అంత తేలికగా పోవు. కానీ ఎప్పుడూ మనదే సరైన మాట అనుకున్న సందర్భంలో ఒక్క క్షణం సందేహపడగలిగితే, ఆ మార్పు చిన్నదైనా విలువైనదే. ఎదుటివారి నిర్ణయాన్ని అంగీకరించడం కష్టంగా అనిపించినప్పుడు, మన ప్రేమలో మన స్వార్థం ఎంత ఉందో ప్రశ్నించుకోగలిగితే ఆ పఠనం వృథా కాలేదన్న మాట.
పుస్తకం చివరికి అల్ముస్తఫా తన ఓడలో బయలుదేరుతాడు. అతని మాటలు విన్నవాళ్లు మాత్రం ఆ నగరంలోనే మిగిలిపోతారు. ఆ మాటలను వాళ్లు తమ జీవితాల్లో ఎలా నిలుపుకుంటారో ఇక వాళ్ల ఇష్టం. మన పరిస్థితీ అంతే. పుస్తకాన్ని మూసిన తర్వాత కూడా మన ముందున్న మనుషులు, మన బాధ్యతలు, మన నిర్ణయాలు మారవు. మారే అవకాశం ఉన్నది వాటిని చూసే మన చూపు మాత్రమే.
కొన్నిసార్లు మనిషి జీవితంలో ఒక గొప్ప మార్పు రావడానికి కొత్త సమాధానం అవసరం ఉండదు. ఇంతకాలం తనను తాను అడగని ఒక ప్రశ్న చాలు.
పుస్తకాన్ని మూసిన తర్వాత మనతోపాటు ఒక కొత్త మనిషి కూడా మన ఇంటికి తిరిగొస్తాడు... అతనెవరో కాదు... ఇంతకాలం మనతోనే ఉన్నా మనం సరిగ్గా తెలుసుకోని మనమే.
